فواید گیاه بابونه


بابونه (معرّب آن بابونَج و نام انگلیسی آن کَمُمیل ) ، به گونه هایی از خانواده مرکّبان ، خصوصاً به آنتمیس نُبیلیس ، که همان «بابونه رومی » است ، و نیز به ماتریکاریا کامُمیلا اطلاق می شود. نامگذاری علمی گونه های آن تا حدّی مشوّش است ؛ نمی توان انتظار داشت که در قدیم انواع گوناگون بابونه را بدقت از یکدیگر تفکیک کرده باشند. واژه کَمُمیل از خامایْمِلُن یونانی به معنی «سیبِ زمین » گرفته شده است که در آثار نویسندگان عربی زبان یا به صورت خَمامالُن (یا شکلهای مشابه آن ) یا به صورت ترجمه ، «تُفّاح الاَرض »، یافته می شود. نسبتاً روشنترین تعریف این گیاه شاید همان باشد که یک گیاهداروشناس ناشناخته اندلسی (به احتمال قوی ، ابوالعباس النَباتی ، معروف به ابن الرّومیَّه (۵۶۱-۶۳۷/۱۱۶۶-۱۲۴۰ م ) چنین بیان کرده است : «سه نوع بابونج وجود دارد که ساقه ها و برگها و شکل کلّی آنها شبیه به یکدیگر است . تمایز آنها در رنگ گلبرگهایی است که میانه زرد گلها را در بر می گیرد، زیرا بخش میانین گلهای این سه نوع زرد است . در نوع سفید، گلبرگها سفید، در نوع سرخ (ارغوانی )، گلبرگها آبی رنگ ، و در نوع زرد، گلبرگها زرد است . اختلاف میان بابونه سفید و اُقْحُوان ( در لاتینی : کریزانتِمُم ) در بوی آنهاست ، زیرا اقحوان بویهای ( خارجی ) را به خود می گیرد، در صورتی که همه انواع بابونه خوشبویند» (نسخه نور عثمانیه ، ش ۳۵۸۹، گ ۱۰۸ پ ، س ۲۳- گ ۱۰۹ ر، س ۴). به طور کلی ، بابونه مطابق با آنثمیس در کتاب الحشائش دیسقُوریدس است (رجوع کنید به چاپ وِلمان ، ج ۲، ص ۱۴۵-۱۴۷= کتاب سوّم ، ۱۳۷)، و لذا آن را در کتابهای دوره اسلامی به صورت اَنثامیس (و شکلهای دیگر این واژه ) معرّب کرده اند. اقحوان که ذکر آن گذشت و غالباً معادل بابونه دانسته شده است گاهی در کتابهای عربی در ترجمه پارثِنیون (در عربی ، بَرثانیون و صورتهای دیگر) دیسقوریدس (کتاب سوم ، ۱۳۸) به کار رفته است ، و این شاید همان گیاه دارویی ماتریکاریا کامُمیلا باشد که هنوز هم به کار برده می شود. از سوی دیگر، ابن بیطار می گوید که بابونج جانشین گونه «سفید» بابونه ای گشته که دیسقوریدس وصف کرده و در نوشته های عربی اقحوان نامیده شده است (ج ۱، ص ۷۳، س ۱۱-۱۳ = ترجمه لُکلِر ، ش ۲۲۰).

گل بابونه ، که محتوی روغنی است که التهابات را فرو می نشاند، برای رفع تشنجها و برای انگیزش حرکت «دودی » روده ها به کار می رفت . جوشانده گل بابونه (معروف به «چای بابونه ») در استعمال خارجی برای استحمام ، رِفاده (کُمْپرس ) و شست و شوی التهابات پوست و غشائهای مُخاطی هم در یونان و روم باستان و هم در جهانِ اسلام به همان شیوه امروزی ، به کار می رفت .